Τι βλέπουν τα μάτια μου;

Είναι δυνατόν να βλέπουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που στην πραγματικότητα βλέπουμε; Υπάρχει τρόπος να «γελαστούν» τα μάτια μας; Ο κόσμος της οφθαλμαπάτης έχει αμφισβητηθεί, αποτελεί όμως ένα ευχάριστο παιχνίδι του μυαλού.

Έρευνες απέδειξαν ότι τα παιδιά δεν μπορούν να δουν αυτό τα παράξενο ζευγάρι, διότι δεν συνδέουν στο μυαλό τους τέτοιες παραστάσεις. Αυτό που βλέπουν είναι εννέα Δελφίνια!!!

Κατά την χριστιανική παράδοση, ο διάβολος είναι ένας μίμος, ένας ηθοποιός που μιμείται θαύματα της φύσης και την Θεϊκή δημιουργία. Σε αντίθεση με το Θεό, μπορεί να εμφανίσει θαύματα μόνο ως οφθαλμαπάτες όπως έκανε όταν, με το πρόσωπο του Μεφιστόφελη, επέδειξε στον Φάουστ τα θανάσιμα αμαρτήματα και έπειτα τον σαγήνευσε εμφανίζοντας του την Ωραία Ελένη της Τροίας.

Ο διάβολος καλεί εικόνες στα «μάτια» του μυαλού μας παίζοντας με τις επιθυμίες και τις αδυναμίες μας και εξαπατώντας τις. Οι ταχυδακτυλουργοί μιμούνται τα κόλπα του. Ένας πατέρας της Χριστιανοσύνης ενάντιος των ταχυδακτυλουργών και «μάγων» αποκάλυψε τον τρόπο που οι μάγοι χρησιμοποιούσαν καθρέφτες, λάμπες, ακόμα και δίχτυα για να δημιουργήσουν την εικόνα των αστεριών σε ένα ταβάνι.

Από τις πρώτες εμφανίσεις τους, οι οφθαλμαπάτες αποδόθηκαν στις σκανταλιές του Διαβόλου. Στα μέσα του 17ου αιώνα, όταν ο πολυμαθής Ιησουΐτης Athanasius Kircher άρχισε να πειραματίζεται με σκιές, φακούς και τις αντανακλάσεις τους, δημιούργησε εικόνες δαιμόνων με δίκρανα, τον Κύριο Θάνατο να κραδαίνει το δρεπάνι του καθώς και άλλες τρομακτικές και υπερφυσικές σκηνές, σαν να αφορούσε η νέα τεχνολογία φαντάσματα και δαιμονικά.

Πρόσεξε την τελεία στο κέντρο και πήγαινε το κεφάλι σου μπρός πίσω!!!

________________

Οι οφθαλμαπάτες παρολ’ αυτά δεν είναι υπερφυσικά φαινόμενα, όπως θέλησε να τις παρουσιάσει ο Kircher στα πειράματα του. Μπορούν όμως να διαταράξουν τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Προκαλώντας την αντίληψη με διάφορα κόλπα, κυρίως χρησιμοποιώντας καθρέφτες και την τέχνη των κατόπτρων, ο Kircher έδειξε πως μπορεί να μεταχειρίζεται τις φυσικές ιδιότητες του φωτός και να παίξει με τις πνευματικές ικανότητες του ατόμου ώστε να δημιουργήσει υπέροχες και σαγηνευτικές οφθαλμαπάτες.

Παράλληλα με την ιστορία της μαγείας και της αναταραχής που προκάλεσε υπάρχει και η ιστορία της επιστήμης της οπτικής. Αν ο Διάβολος ήταν ικανός να δημιουργήσει ψεύτικα οράματα ενώ ο Θεός πραγματοποιούσε αληθινά θαύματα, ήταν επιτακτική ανάγκη να διερευνηθεί και θεμελιωθεί η αληθινή υπόσταση της όρασης.
Η συλλογή του Werner Nekes, των τελευταίων 30 χρόνων, που παρουσιάστηκε στην Γκαλερί Hayward με το όνομα «Μάτια, ψέματα και οφθαλμαπάτη» (Eyes, Lies and Illusion), προσφέρει μια μοναδικά διορατική άποψη πάνω στο μαγικό αίνιγμα των εικόνων και την ιστορία των οπτικών ερευνών που έγιναν σχετικά με αυτά τα μυστήρια. Είναι μια πλούσια «αποθήκη» της ανθρώπινης σκέψης σχετικά με την όραση και ότι συγκαταλέγεται σε αυτήν, και περιέχει μια γκάμα οπτικών συσκευών που παίζουν με κάθε είδος οπτικό αποτέλεσμα, από υπερφυσικές εμφανίσεις( φαντάσματα) μέχρι και οπτικές σπαζοκεφαλιές, από το υψηλότερο επίτευγμα του ανθρώπινου μυαλού μέχρι το πιο απλό παιχνίδι. Η συλλογή του από θαυμάσια όργανα, εικόνες, μηχανήματα, παιχνίδια, οφθαλμαπάτες καλύπτουν μια χρονική περίοδο τεσσάρων αιώνων γεμάτων ανθρώπινης ευρηματικότητας.

Οδηγίες:

1. Συγκεντρώσου και παρατήρησε για 30-45 δεύτερα τις 4 μικρές τελείες στο κέντρο.
2. Μετά κοίταξε σ’ έναν τοίχο κοντά σου (ή σε μια επίπεδη επιφάνεια ίδιου χρώματος άσχετα το τι είναι, αρκεί να είναι επίπεδη.)
3. Θα δεις σε λίγο να εμφανίζεται μια εικόνα (κάνε υπομονή)
4. Ανοιγόκλεισε τα μάτια σου, εστίασε στο κέντρο και μια φιγούρα θα εμφανιστεί.
5. Τι βλέπεις ??..ή μάλλον ΠΟΙΟΝ βλέπεις;

_________________

“Η ψυχή δεν σκέφτεται χωρίς μια νοητή εικόνα,” δήλωνε ο Αριστοτέλης. Η ενίσχυση των ανθρώπινων φυσικών ικανοτήτων μέσα από φακούς και όργανα διαφόρων ειδών ήταν από τα βασικά κίνητρα πίσω από τις οπτικές εφευρέσεις. Η επιθυμία να αναπαρασταθούν οι εικόνες της φαντασίας και του μυαλού υπήρξε μια εξίσου ισχυρή ώθηση για τις αναζητήσεις σχετικά με τη λειτουργία των ματιών και του εγκεφάλου. Ο Robert Fludd, φιλόσοφος της Οξφόρδης, οραματίστηκε «το μάτι της φαντασίας» σαν έναν προβολέα ταινιών, που εμφανίζει εικόνες πάνω σε μια οθόνη που επιπλέει σε ένα χώρο κάπου στο πίσω μέρος των ματιών. Ο Καρτέσιος δήλωνε, “Πρώτα βλέπει η ψυχή, όχι τα μάτια…”, και αυτό το προβάδισμα της φαντασίας πρόσφερε κάποιες εξηγήσεις πάνω στα όνειρα και τα οράματα.
Στην επιστήμη της οπτικής, πολλά όργανα έχουν δημιουργηθεί για να αναλύσουν και να αναπαράγουν την όραση, όπως η κάμερα «λουσίντα» της οποίας ο φακός αντανακλά μια εικόνα πάνω στον καμβά ή το χαρτί ενός ζωγράφου. Η οπτική όμως αντανακλά και ιδέες σχετικά με τη συνείδηση σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο. Εκφράζει τη δυνατότητα των εσωτερικών ματιών για κάθε γενιά, τις έννοιες της γνώσης και της πνευματικής προβολής, καθώς και την τάση του μυαλού να συναρμολογεί άσχετα μεταξύ τους σημάδια σε έξυπνες πληροφορίες και στοιχεία.
Το 1784, ο ζωγράφος Alexander Cozens συμβούλευσε συναδέλφους του ζωγράφους να ακολουθήσουν τα σήματα της φαντασίας τους και να δημιουργήσουν εικόνες από κηλίδες χρωμάτων πάνω σε τσαλακωμένο χαρτί. Αυτή η εκπληκτικά μοντέρνα ιδέα σχετικά με την τύχη και την σύνθεση, ήταν ο απόηχος του έργου του Λεονάρντο ντα Βίντσι, που προηγήθηκε κατά τρεις αιώνες. Ο Ντα Βίντσι ακολούθησε τα λεγόμενα του συναδέλφου του Μποτιτσέλι: “Πετώντας ένα σφουγγάρι ποτισμένο με διαφορετικά χρώματα σε έναν τοίχο, άφησε μια στάμπα, εκεί όπου φαινόταν ένα θαυμάσιο τοπίο.” Ο Cozens όμως κατέληξε στη «Νέα Μέθοδο» μόνος του, χωρίς να ξέρει πράγματι το έργο των προκατόχων του της Αναγέννησης, και δημιούργησε εξπρεσιονιστικές εικόνες. Ο Werner Nekes έχει στην κατοχή του ένα σπάνιο άλμπουμ του 1885 με ζωγραφιές δαιμόνων που δημιουργήθηκαν τυχαία από του λεκέδες και τις σταγόνες που είχε αφήσει ο καφές πάνω στους τοίχους που έβαφαν κάποιοι εργάτες.

Η ανησυχία για την αναξιοπιστία της όρασης συνεχίστηκε ακόμα και όταν αυτοί που πίστευαν στους θεατρινισμούς του Διαβόλου είχαν σχεδόν εκλείψει, και μετά τον 17ο αιώνα κέντρισε την βαθύτερη ανάλυση των ανθρώπινων φυσικών ικανοτήτων, κυρίως της όρασης. Οι ανακαλύψεις που προέκυψαν ήταν αυτές που οδήγησαν στην κοινωνία της παρακολούθησης από τη μια μεριά και των μέσων μαζικής ενημέρωσης από την άλλη. Επίσης, οι νέες αυτές τεχνολογίες δημιούργησαν μια μάζα από διάσημες οφθαλμαπάτες πού όχι μόνο δεν αποτελούσαν πλέον φόβο αλλά αντίθετα ήταν άκρως διασκεδαστικές για το κοινό.
Το 1827, ο John Ayrton Paris δημιούργησε μια συσκευή αποτελούμενη από ένα δίσκο δεμένο από τις δυο μεριές με ένα σκοινάκι. Στην κάθε πλευρά του δίσκου υπήρχε μια εικόνα και όταν ο δίσκος περιστρεφόταν, με τη βοήθεια του σκοινιού, οι δυο εικόνες εμφανίζονταν η μια πάνω στην άλλη σαν μια. Η συσκευή αυτή παρείχε ουσιαστικό θεμέλιο στη δημιουργία των ταινιών που θα αναπαριστούσε, αργότερα, την ζωή και θα την προέβαλλε στην οθόνη.

Παρατηρήστε καλύτερα την εικόνα, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει γυναίκα στη φωτογραφία

_______________________________

Στο Εδιμβούργο του 1835, η Maria Theresa Short, κόρη ενός τεχνίτη του γυαλιού, δημιούργησε ένα από τα πρώτα φίλτρα για κάμερα που χρησιμοποιήθηκαν από το ευρύ κοινό. Βρίσκεται ακόμα εκεί, στο Castle Hill, και συλλαμβάνει εικόνες των δρόμων χαμηλά μέσω ενός περισκοπίου και μερικών κοίλων φακών. Τις εικόνες αυτές προβάλλει τελικά με ακτίνες φωτός σε ένα άσπρο κυρτό «πιάτο». Αυτή η προβολή παραμένει ακόμα και σήμερα ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό εφέ, το οποίο δίνει ζωή –χωρίς μαγικά ή άλλα κόλπα παρά μόνο με τη χρήση μερικών κοίλων φακών- στα αρχαία όνειρα για «ανάκληση» απόντων εικόνων μέσω της επίμονης παρατήρησης ενός προφητικού καθρέπτη ή ενός μπολ με νερό.

Κι όμως οι οριζόντιες γραμμές είναι παράλληλες ευθείες

____________________

Τα οπτικά μέσα επικοινωνίας που είναι διαθέσιμα σήμερα, έχουν προσδώσει νέα αίγλη και έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες για την εκτίμηση της ομορφιάς της ανάκλασης και της προβολής εικόνων, της παραποίησης του θεάματος και της ψευδαίσθησης.

Όταν ο Tony Oursler, στην οθόνη μιας έκθεσης, προβάλει ασύμμετρα, όμοια με φαντάσματα, πρόσωπα να προφέρουν μηνύματα από τον αιθέρα, ή αγγέλους να αιωρούνται πάνω από το τρεχούμενο νερό στις ταινίας του Bill Viola, ή όταν ο Gary Hill πλάθει τρομαχτικές εικόνες μορφών που φέγγουν για λίγο και ύστερα «σβήνουν», θεωρούν αυτήν την περιοχή ως τέχνης της εποχής και εν τέλει ωθούν την οπτική στην υπηρεσία της νέας μεταφυσικής.
Η ψευδαίσθηση δαμάζεται μέσα από τη διαδικασία της βαθύτερης κατανόησης, γεγονός που καθιστά ακόμα και τις πιο εξελιγμένες τεχνικές εξομοίωσης αποσπασματικές. Βέβαια, έχει απομείνει κάτι …επιμόνως «περίεργο» στις εικόνες που μπορούν να δημιουργηθούν μέσα από τις οπτικές συσκευές, ιδιαίτερα στον κινηματογράφο, όπου η παραγωγή εικόνων που μιμούνται την πραγματικότητα έχει αναχθεί σε τέχνη.

Πατήστε πάνω στη φωτογραφία, πόσους μαύρους κύκλους μπορείτε να μετρήσετε;

___________________________

Με άλλα λόγια, όπως αναπαριστάται με δραματικό τρόπο στην τριλογία «The Matrix», η ψευδαίσθηση μας έχει μετατρέψει σε περιηγητές και ερευνητές της «ερήμου της πραγματικότητας».
Ο κόσμος που είναι προσιτός στις αισθήσεις ξεκίνησε να φθείρεται πριν από πολύ καιρό, ίσως στο γνωστό σπήλαιο του Πλάτωνα, όταν αμφισβητήθηκαν μέσω της φιλοσοφικής παραβολής οι εικόνες του περιβάλλοντα κόσμου. Ίσως σε εκείνο το σημείο ο αυτός ο κόσμος «των αισθήσεων» άρχισε να μεταβάλλεται σε μια υποκειμενικά αντιληπτή αναπαράσταση οπτικών ψευδαισθήσεων, θέτοντας τον παρατηρητή στην άβολη –αν και περιέργως ευχάριστη- θέση που δεν του επιτρέπει να γνωρίζει ποια είναι τα όρια της πραγματικότητας.